θεματικό ευρετήριο  
Δικαίωμα

Ανήλικο δικαίωμα

Βοήθεια!

Eπικoινωνία

Εισηγητικό Σημείωμα του Τομέα Σεξουαλικής Ταυτότητας, Ελληνικό Τμήμα Διεθνούς Αμνηστείας


Το σημείωμα αυτό αναφέρεται στις βασικές εθνικές και διεθνείς νομικές ρυθμίσεις για ζητήματα διακρίσεων με έμφαση στο σεξουαλικό προσανατολισμό και συνόδεψε τις προτάσεις του τμήματος προς την Εθνική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ΕΕΔΑ), Δεκέμβριος 2004.

.. ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Η παρούσα εισήγηση αποσκοπεί να παρουσιάσει συνοπτικά το νομικό πλαίσιο σε επίπεδο διεθνούς δικαίου και νομολογίας των ευρωπαικών δικαστηρίων για ζητήματα σεξουαλικού προσανατολισμού και των σχετικών κοινωνικών ομάδων: λεσβίες, ομοφυλόφιλοι, αμφισεξουαλικοί και τρανσεξουαλικοί (εφεξής:λοατ).

Ως ομοφυλόφιλος/λεσβία ορίζεται ο άνθρωπος εκείνος (άνδρας ή γυναίκα αντίστοιχα) ο οποίος έχει σεξουαλική προτίμηση προς, και συνάπτει ερωτικές σχέσεις με, άτομα του ίδιου φύλου (βλέπε και Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα 1999, σελ. 1271). Ως τρανσεξουαλικά άτομα νοούνται συνήθως τα άτομα τα οποία, μολονότι εμφανίζουν τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του ενός φύλου,αισθάνονται ότι ανήκουν στο άλλο. Τα άτομα αυτά προσπαθούν συχνά να αποκτήσουν λιγότερο διασπασμένη και λιγότερο διφορούμενη ταυτότητα και για το λόγο αυτόν υποβάλλονται σε ιατροφαρμακευτική αγωγή και σε χειρουργικές επεμβάσεις, προκειμένου να προσαρμόσουν τα εξωτερικά χαρακτηριστικά στον ψυχισμό τους. Το βασικό χαρακτηριστικό της κατάστασής τους εντοπίζεται στη διάσταση ανάμεσα στο βιολογικό και στο ψυχολογικό ή/και στο κοινωνικό τους φύλο. Σύμφωνα με το Ευρωπαικό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής:ΕΔΔΑ), «ο τρανσεξουαλισμός είναι προσδιορίσιμη ιατρική κατάσταση, ήτοι δυσφορία προς το φύλο (ή αλλιώς δυσφορία γένους-gender dysphoria) αναφορικά με την οποία η θεραπεία για τη μεταβολή του φύλου είναι ηθικά επιτρεπτή και μπορεί να συνιστάται χάριν βελτιώσεως της ποιότητας ζωής» (ΕΔΔΑ, 21 Ιανουαρίου 1997, R.Horsham κατά Ηνωμένου Βασιλείου , παράγραφος 54).

Οι παραπάνω κοινωνικές κατηγορίες, λόγω του ότι οι σεξουαλικές επιλογές τους επισύρουν την ηθική αποδοκιμασία ή/και τον ηθικό και κοινωνικό σκεπτικισμό και, συνακόλουθα, και την (εκούσια ή ακούσια) αδράνεια του νομοθέτη, υπόκεινται καθημερινά σε πάσης φύσεως δυσμενείς διακρίσεις και παραβιάσεις των βασικών ελευθεριών και δικαιωμάτων τους.

Οι βασικές αναφορές μας γίνονται τόσο στην Ευρωπαική Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής:ΕΣΔΑ) και στο δίκαιο της Ευρωπαικής Ένωσης (εφεξής:ΕΕ) στη Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καθώς και σε άλλες διεθνείς συμβάσεις που έχουν επικυρωθεί από την Ελλάδα και αποτελούν εσωτερικό δίκαιο με υπέρτερη νομοθετική ισχύ έναντι των εσωτερικού δικαίου.

ΚατΆ αρχάς, η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο άρθρο 2 προβλέπει ότι «κάθε άνθρωπος δικαιούται να επικαλεσθεί όλα τα δικαιώματα και όλες τις ελευθερίες που προκηρύσσει η παρούσα Διακήρυξη, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση, ειδικότερα ως προς τη φυλή, το χρώμα, το φύλο, τη γλώσσα, τις θρησκείες, τις πολιτικές ή οποιεσδήποτε άλλες πεποιθήσεις, την εθνική ή κοινωνική καταγωγή, την περιουσία,τη γέννηση ή οποιαδήποτε άλλη κατάσταση. Σαφώς προκύπτει ότι οι λοατ καλύπτονται από, και εμπίπτουν στη θεμελιώδη αυτή αρχή του διεθνούς δικαίου και του σύγχρονου νομικού (και όχι μόνο) πολιτισμού μας.

Μάλιστα, αν το άρθρο 2 συνδυαστεί με το άρθρο 7 της ίδιας Διακήρυξης που αναφέρει ότι «όλοι είναι ίσοι απέναντι στο νόμο και έχουν εξίσου δικαίωμα στην προστασία του νόμου, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση» αποτελεί ένα επαρκώς θεμελιωμένο πλαίσιο προστασίας όλων των ανθρώπων από κάθε δυσμενή διάκριση.

Παράλληλα σε διεθνείς συμβάσεις όπως η Σύμβαση κατά των βασανιστηρίων, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, η Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διάκρισης σε βάρος των Γυναικών και η Σύμβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες (άρθρο 1 Α σημείο 2, όπου η αναφορά σε «κοινωνική ομάδα » σαφώς καλύπτει και τους λοατ που διώκονται λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού, όπως άλλωστε ρητά αναφέρει σε ερμηνευτικές εγκυκλίους της η Ύ πατη Αρμοστεία του ΟΗΕ ) προβλέπουν ρυθμίσεις που σαφώς ή/και συνδυαστικά αναφέρονται σε απαγόρευση διακρίσεων, βασανιστηρίων και κάθε άλλης εξευτελιστικής μεταχείρισης σε βάρος των λοατ και προσφέρουν ένα πλέγμα ρυθμίσεων διεθνούς προστασίας των βασικών δικαιωμάτων των λοατ.

Η ΕΣΔΑ, ενώ αναφέρεται στην προστασία των εθνικών μειονοτήτων, δεν περιέχει καμία ρητή διάταξη σχετικά με τους λοατ που αποτελούν σεξουαλικές μειονότητες. Παρόλα αυτά τέσσερις τουλάχιστον από τις διατάξεις της ΕΣΔΑ μπορούν να ερμηνευθούν κατά τρόπο που να εξασφαλίζουν τα δικαιώματα των λοατ:κατά κύριο λόγο τα άρθρα 8 και 12, επικουρικά και σε συνδυασμό με τις προηγούμενες διατάξεις το άρθρο 14 και τέλος το άρθρο 3 ΕΣΔΑ. Το άρθρο 8 ΕΣΔΑ προβλέπει, μεταξύ άλλων, τον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής των ατόμων. Από τη νομολογία του ΕΔΔΑ προκύπτει ότι το άρθρο αυτό είναι δυνατό να βρει εφαρμογή και σε σχέση με τους λοατ. Το άρθρο 12 ΕΣΔΑ προστατεύει το δικαίωμα γάμου και ίδρυσης οικογένειας, ενώ οι όποιοι περιορισμοί επιβάλλονται από τα κράτη δεν πρέπει να είναι τόσο σημαντικοί ώστε να πλήτουν την ουσία των δικαιωμάτων αυτών (ΕΔΔΑ, 27 Σεπτεμβρίου 1990, Cosey κατά Ηνωμένου Βασιλείου, σειρά Α, αριθμός 184). Σχετικά με τον προσδιορισμού του δικαιώματος αυτού πάντως αφήνεται μεγάλο περιθώριο επιλογών στα κράτη. Το άρθρο 14 ΕΣΔΑ προβλέπει την εφαρμογή των διατάξεων της σύμβασης «ασχέτως φύλου,... ή άλλης κατάστασης» θεσπίζοντας έτσι την αρχή της ισότητας η οποία εφαρμόζεται σε συνδυασμό με άλλες διατάξεις της σύμβασης. Η υιοθέτηση του 12ου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, το οποίο εισάγει γενική απαγορευτική ρήτρα κατά των διακρίσεων αυξάνει και συμπληρώνει την προστασία από διακρίσεις. Το άρθρο 3 ΕΣΔΑ απαγορεύει, μεταξύ άλλων, την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση των ατόμων. Και η διάταξη αυτή, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με το άρθρο 14 ΕΣΔΑ, μπορεί, διασταλτικά ερμηνευόμενη,να προσφέρει προστασία στους λοατ. Συμπληρωματικά μπορεί να γίνει αναφορά στο άρθρο 10 που προστατεύει υπό προυποθέσεις την ελευθερία έκφρασης. Είναι σαφές ότι στη ελευθερία αυτή και το δικαίωμα του ατόμου να εκφράζει με λόγια και με πράξεις τις απόψεις του για τη σεξουαλική του ζωή και τις σεξουαλικές του προτιμήσεις. Τέλος το άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ προβλέπει ότι «απαγορεύεται κάθε διάκριση ιδίως λόγω φύλου ...ή γενετήσιου (σεξουαλικού) προσανατολισμού», συμπεριλαμβανομένης και της λήψης κατάλληλων μέτρων για τη κοινωνική και οικονομική ένταξη όλων των εργαζομένων.

Το κοινοτικό δίκαιο είναι κατΆ αρχήν οικονομικής φύσης και δεν εμπλέκεται ιδιαίτερα σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, από τους κανόνες του ουσιαστικού κοινοτικού κοινοτικού δικαίου μπορούμε να αναφερθούμε σε κάποιες διατάξεις που είναι χρήσιμες για την προάσπιση των δικαιωμάτων των λοατ: τα άρθρα 6 και 7 της Συνθήκης της ΕΕ, όπως τροποποιήθηκε από τη Συνθήκη του ¶μστερνταμ, καθιερώνει ως στόχο της Ένωσης την προστασία των στοιχειωδών ελευθεριών, όπως αυτές προκύπτουν από την ΕΣΔΑ και τις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, το άρθρο 13 της Συνθήκης του ¶μστερνταμ που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του νέου Ευρωπαικού Συντάγματος που αναφέρεται στην προστασία των ευρωπαίων πολιτών από κάθε είδους διακρίσεις και για πρώτη φορά σε τέτοιο επίπεδο με ρητή και ξεκάθαρη αναφορά στο σεξουαλικό προσανατολισμό ως είδος διάκρισης, σειρά οδηγιών και κανονισμών (π.χ. η οδηγία 75/117/ΕΟΚ για την ισότητα αμοιβής, η οδηγία 76/207/ΕΟΚ γενικότερα για την ίση επαγγελματική μεταχείριση, ο κανονισμός 1612/68/ΕΟΚ σχετικά με τη ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων) και βέβαια η οδηγία 78/2000 που αναφέρεται στην προστασία από διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκευτικών ή αλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας και σεξουαλικού προσανατολισμού στον τομέα της εργασίας και της απασχόλησης, της οποίας η υιοθέτηση εκκρεμεί ακόμα , παρΆ ότι έχει εκπνεύσει προ πολλού (2/12/2003) η προθεσμία υποχρεωτικής ενσωμάτωσής της στο ελληνικό δίκαιο.

Ολοκληρώνοντας τη σύντομη αναφορά μας στο πλαίσιο διεθνών ρυθμίσεων για ζητήματα διακρίσεων σε βάρος των λοατ που πράγματι αποτελούν ένα συνεκτικό ιστό ρυθμίσεων για την καταπολέμηση των διακρίσεων, αναφέρουμε ότι σε επίπεδο εθνικού δικαίου οι διακρίσεις λόγω και σεξουαλικού προσανατολισμού απαγορεύονται από το ισχύον Σύνταγμα της Ελλάδας (άρθρα 2 παράγραφος 1, 4 παράγραφος 1, 5 παράγραφος 2, 13, 21 και 22 παράγραφος 1 εδάφιο β) και μάλιστα όχι μόνο στις δημόσιες αλλά και στις ιδιωτικές έννομες σχέσεις (άρθρο 25 παράγραφος 1).

Οι προτάσεις που θέτουμε υπό τη κρίση σας και ζητούμε την υιοθέτησή τους και την προώθησή τους προς τη κυβέρνηση προκύπτουν από υπαρκτά συγκεκριμένα προβλήματα διακρίσεων σε βάρος των λοατ, τα οποία αποτελούν δυστυχώς διαστάσεις της πραγματικότητας μέσα στην ελληνική κοινωνία και στα διάφορα πεδία έκφρασης δημόσιου λόγου και άλλων δημόσιων δραστηριοτήτων. Τομέας Σεξουαλικής Ταυτότητας ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑΣ

Αρχή Σελίδας-Return to TOP


Επικοινωνία
Δικαίωμα
Ισχύουσα Ελληνική νομοθεσία
Ελληνικό Σύνταγμα
Διεθνείς συμβάσεις
Οδηγία ΕΕ 78/2000
περί μη-Διακρίσεων στην Απασχόληση

Ευρωπαϊκό Δίκαιο
ευρετήριο σελίδων Σαπφίδων
Αρχή Σελίδας-Return to TOP
διεύθυνση σελίδας : sapphogr.net/dikaiwma/law/da2004.html
Δημιουργία σελίδας : Μάρτιος 2005
τελευταία ενημέρωση: 31 Μαρτίου. 2005
Total Visits :

επιτρέπεται κάθε αναδημοσίευση με τον ίδιο όρο και αναφορά της πηγής
κείμενο του Τομέα Σεξουαλικής ταυτότητας της Διεθνούς Αμνηστίας (Το.Σ.Τ.), δημοσιευμένο στις σελίδες των Σαπφίδων