Athens, November, 2003

Έχω δει όμως και γυναίκες, οι οποίες αισθάνονται άβολα κάτω από αυτόν τον χαρακτηρισμό, γυναίκες καθόλα περήφανες, απόλυτα όμως επηρεασμένες από την ομοφοβική κοινωνία στην οποία ζούμε τόσο στην Αθήνα όσο κυρίως στις επαρχειακές πόλεις, που και μόνο στο άκουσμα της εισήγησής μου αν χρησιμοποιούσα τον όρο λεσβία ή αν κάποιος τις ρώταγε ευθέως αν είναι λεσβίες θα αποχωρούσαν από το ακροατήριο. Φιλοδοξία μου λοιπόν δεν είναι σήμερα το να προσδιορίσω με λεπτομέρειες το πώς είναι καλύτερα να αυτοαποκαλούνται οι γυναίκες που επιθυμούν γυναίκες, αλλά το να μην νιώσει αποκλεισμένη καμία γυναίκα ούτε εδώ ούτε και σε οποιαδήποτε άλλη ευκαιρία. Ελπίζω αυτό να μην εκληφθεί ως έλλειψη θάρρους από πλευράς μου, που προσωπικά επιλέγω το αν θα χαρακτηριστώ ομοφυλόφιλη γυναίκα ή λεσβία ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκομαι.

Επιστρέφοντας όμως στο θέμα μας θεωρώ ότι η ομοφυλόφιλη γυναίκα στην ελληνική κοινωνία υποφέρει πρώτα από όλα τις συνέπειες του ότι είναι ...γυναίκα. Δεν θα μπω σε ιδιαίτερες λεπτομέρειες για να σας αποδείξω ότι ο κόσμος μας ανδροκρατείται, νομίζω ότι είναι λίγοι οι άνθρωποι που δεν το αποδέχονται αυτό. Υπάρχουν επαγγέλματα από τα οποία οι γυναίκες είναι αποκλεισμένες, τελευταία γίνονται προσπάθειες τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη να αναμειχθούν περισσότερο οι γυναίκες με την πολιτική, η Διεθνής Αμνηστεία προχώρησε φέτος σε παγκόσμια εκστρατεία για την παύση της βίας κατά των γυναικών, η τηλεφωνική γραμμή Sos για θύματα κακοποίησης δέχεται σωρειδόν καταγγελίες και βέβαια πάντα όταν αναρωτιώμαστε το τι συμβαίνει στις γυναίκες σήμερα δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα. Η οργάνωσή μας όπως και άλλες οργανώσεις που ασχολούνται με το γυναικείο πληθυσμό ακούν τις «αδύναμες φωνές» από την επαρχία, που ωστόσο ηχούν δυνατά στα αυτιά μας και ζητούν υποστήριξη και βοήθεια.

Σε αυτό το φόντο επομένως έρχεται να προστεθεί μία επιλογή καθόλα μη αποδεχτή από την ελληνική μας κοινωνία. Μία γυναίκα ερωτεύεται μία άλλη γυναίκα. Μία γυναίκα ικανοποιείται σεξουαλικά μόνο από μία άλλη γυναίκα. Μία γυναίκα δημιουργεί οικογένεια με μία άλλη γυναίκα και μάλιστα είναι δυνατόν να είναι και ευτυχισμένες. Έχουμε σαφώς λοιπόν μία ισχυρή ανατροπή των προτύπων και μία εκτόπιση σε αυτές τις περιπτώσεις του ανδρικού στοιχείου, που όπως πριν λίγο είδαμε είναι το κέντρο της κοινωνίας μας. Αυτό δημιουργεί μία σύγχιση σχετικά με την ομοφυλόφιλη γυναίκα σε διάφορα πληθυσμιακά στρώματα.

Συνιστά απειλή για τους πιο συντηρητικούς κύκλους, καθώς η γνωστή και μεταχριστιανικά προτεινόμενη εικόνα του Αδάμ και της Εύας μπορεί να έχει και αντιπρόταση, άρα δεν είναι απόλυτη. Η άμυνα που χρησιμοποιούν για να μη θιχτούν τα συμφέροντα του μονοπωλίου της πρότασης για την ευτυχία που θέλουν να έχουν είναι η «παραγωγική διαδικασία της ζωής», δηλαδή η πάση θυσία διατήρηση του παραδοσιακού θεσμού της οικογένειας ως σκοπό ζωής μίας γυναίκας.

Προκαλεί ανασφάλεια σε κομμάτι του ανδρικού πληθυσμού, που εδώ και καιρό πασχίζει να καταλάβει το γυναικείο μυαλό, την καρδιά και τη γυναικεία σεξουαλική λειτουργία. Η άμυνα σε αυτή την περίπτωση είναι ο υποβιβασμός της σεξουαλικότητας μεταξύ δύο γυναικών ή η εμφάνιση της μεταξύ τους ερωτικής διάθεσης ως «πρόδρομος» στην κατόπιν ανδρική ερωτική επέλαση.

Προκαλεί αμφιβολία σε κομμάτι του γυναικείου πληθυσμού, που δεν επιλέγει το ίδιο, αλλά δεν είναι ικανοποιημένες με τη μέχρι στιγμής ερωτική ζωή τους και αυτή τους η αμφιβολία τις αποσταθεροποιεί και τις φέρνει αντιμέτωπες με θέματα που έχουν αποφασίσει να αποδεχθούν χωρίς να τα πολυψάξουν ή να τα αφήσουν κρυμμένα για τον ευατό τους. Η άμυνα σε αυτή την περίπτωση είναι η συμπάθεια και η συμπόνοια που τους εξισορροπεί πτυχές των εαυτών τους, τις οποίες όμως έτσι θα έπρεπε να τις αντιμετωπίσουν πραγματικά και όχι να τις καταπιέζουν.

Προκαλεί σοκ στους γονείς που ενώ οι ίδιοι και οι ίδιες, αν είχαν τη δυνατότητα να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους από την αρχή και μιλούσαν έστω και μία στιγμή ειλικρινά, θα άλλαζαν μεγάλο της μέρος, ωστόσο η διαφορετικότητα λειτουργεί σαν καθρέφτης που τους παραμορφώνει ακριβώς αυτή τη βαθειά και σιωπηρή απόρριψη των επιλογών τους. Η άμυνά τους σαφώς είναι το ψέμα, ψέμα στους γείτονες, ψέμα καμιά φορά στους ίδιους τους τους εαυτούς, που ενώ έχουν σαφείς ενδείξεις για τις επιλογές των κοριτσιών τους, εθελοτυφλούν.

Αυτές οι αντιδράσεις, που για μία ακόμα φορά αξίζει να τονίσουμε ότι στην πρωτεύουσα δεν λειτουργούν στον ίδιο βαθμό σε σχέση με την επαρχία, όπου βρίσκονται σε έξαρση καθώς οι κοινωνίες είναι πιο κλειστές, συνιστούν στη δημιουργία ενός μεγάλου φορτίου, ενός βάρους που οι ομοφυλόφιλες γυναίκες φέρουν επιπρόσθετα με το βάρος του ότι είναι γυναίκες σε μία ανδροκρατούμενη κοινωνία.

Κοινωνικά μιλώντας έχω δει ομοφυλόφιλες γυναίκες να παντρεύονται για να αποφύγουν το κοινωνικό στίγμα και να καταπιέζουν την σεξουαλικότητά τους, άλλες να ζουν μία διπλή ζωή όχι από επιλογή αλλά από ανάγκη, άλλες να το κρύβουν με ψέματα, άλλες να μην αναφέρονται καθόλου σε αυτό τους το κομμάτι και άλλες να έρχονται σε άμεση ρίξη με την οικογένεια και τον περίγυρό τους, να τους διακόπτεται κάθε δεσμός και επικοινωνία σε μία τρυφερή ηλικία, που θα έπρεπε κανονικά ο πρώτος σύμμαχός τους να είναι η οικογένειά τους, τουλάχιστον αν η λειτουργία της είναι η δημιουργία θαλπωρής και φροντίδας.

Αυτές οι συμπεριφορές κατά κύριο λόγο, αποτελέσματα των αντιδράσεων που αναφέρθηκαν παραπάνω προς την ομοφυλόφιλη γυναικεία επιλογή συντελούν σε αυτό που σήμερα βιώνουμε τουλάχιστον στην Ελλάδα: την ανυπαρξία της ομοφυλόφιλης γυναίκας, την αίσθηση ότι οι ομοφυλόφιλες γυναίκες, όποια ηλικία και να έχουν, ζουν κρυμμένες ή κλεισμένες στην καλύτερη περίπτωση σε ένα στενό κύκλο ανθρώπων με κατανόηση (π.χ. αδέλφια, φίλες) ή άλλων ομοφυλόφιλων γυναικών ή ανδρών.

Εσωτερικά η ομοφυλόφιλη γυναίκα παλεύει να συμφιλιωθεί με την επιλογή της, όπως άλλες γυναίκες παλεύουν να συμφιλιωθούν με τις δικές τους επιλογές. Παλεύει τις κλειστές πόρτες που βρίσκει στην κοινωνία, αγωνιά για την συναισθηματική, διανοητική και σεξουαλική της ισορροπία, την από καρδιάς επαφή με τους γονείς της, την επικοινωνία με τους φίλους και τις φίλες, την αναζήτηση του δικού της νοήματος ζωής. Εσωτερικά η ομοφυλόφιλη γυναίκα είναι μία γυναίκα σαν όλες τις άλλες με ένα επιπρόσθετο πρόβλημα: μην ακολουθώντας την «περπατημένη» οδό είναι περισσότερο εκτεθειμένη για τα λάθη της και τις επιλογές της. Αυτό δημιουργεί συνήθως αδιαπέραστες άμυνες σαν μέσο προφύλαξης, ισχυρό και κοφτερό λόγο σαν εργαλείο αυτοάμυνας και επίθεσης, όταν χρειαστεί, ακόμα και σε κάποιες περιπτώσεις υιοθέτηση ανδρικών στοιχείων στο ντύσιμο, τις καθημερινές συμπεριφορές και συνήθειες, τις κινήσεις. Η ομοφυλόφιλη γυναίκα νιώθει φόβο και απειλή σχεδόν από παντού.

Είναι ένα θέμα σημαντικό καθώς με βάση στατιστικές φαίνεται να αφορά μαζί με τους άνδρες ομοφυλόφιλους ένα 10% του πληθυσμού της κάθε χώρας. Όμως ακόμα κι αν ήταν πολύ λιγότερο το ποσοστό, σε μία δημοκρατία θα πρέπει σε κάθε μειονότητα να εξασφαλίζεται ο σεβασμός των δικαιωμάτων της, γιατί αυτή η μειοψηφία πάνω από όλα είναι ανθρώπινες ψυχές και συνειδήσεις. Για να καταφέρουμε να κάνουμε την κατάσταση καλύτερη, η γνώμη μου είναι ότι θα πρέπει να δράσουμε σε διάφορα επίπεδα παράλληλα και σφαιρικά.

Σε επίπεδο νομοθετικό: Ο Κόσμος χωρίς πολέμους και βία συμφωνεί και εργάζεται σε συνεργασία με άλλες ομάδες που δέχονται διάκριση για την άσκηση πίεσης, ώστε να υπάρξει κατάλληλο νομοθετικό πλαίσιο από τα αρμόδια υπουργεία Απασχόλησης και Δικαιοσύνης, το οποίο θα βοηθήσει στην αναγνώριση βασικών δικαιωμάτων ισότητας στην εργασία. Με αυτόν τον τρόπο θα υπάρχει η νομική κατοχύρωση τουλάχιστον του εργασιακού δικαιώματος, οπότε σιγά σιγά θα εκλείψει και ο φόβος της απόλυσης σε περίπτωση που η εργοδοσία αντιληφθεί τη διαφορετική σεξουαλική επιλογή μίας γυναίκας ή στην περίπτωση που η ίδια η υπάλληλος γνωστοποιήσει με δική της πρωτοβουλία αυτή της την επιλογή.

Σε αυτό το σημείο ας τονιστεί ότι διαφωνούμε κάθετα με όσους πολιτικούς κύκλους προφασίζονται την έλλειψη «ετοιμότητας» της κοινωνίας μας για να προβούν σε γενναία νομοσχέδια ή σε δικές τους τοποθετήσεις υπέρ των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων γυναικών (και ανδρών). Μία κοινωνία για να πάει μπροστά πρέπει να «αφουγκραστεί» και να δώσει χώρο, φωνή και κατοχύρωση στην προοδευτικότερη κάθε φορά θέση σε σχέση με το σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα κάθε ανθρώπου ή συνόλου, των οποίων οι επιλογές δεν βιάζουν τις ελευθερίες των άλλων. Μεγάλη βοήθεια σε αυτόν τον τομέα ευτυχώς για την Ελλάδα είναι η συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που σε πολλές περιπτώσεις με τις οδηγίες της δείχνει το δρόμο προς κάτι προοδευτικότερο. Χωρίς να είναι «πανάκεια» και με αρκετά σημεία προς συζήτηση, για τα μάτια των νομικών, η οδηγία 78/2000 δίνει την ευκαιρία στην Ελληνική κυβέρνηση να θέσει τη νομοθετική βάση για αυτό το άλμα και το ξεπέρασμα της παλιάς νοοτροπίας από μία καινούρια.

Μα φτάνει όμως ένα νομοσχέδιο για να ξεπεραστούν παλιές νοοτροπίες;

Σαφώς και όχι. Σε επίπεδο κοινωνικό είναι πολλές οι παρεμβάσεις που μπορούν να γίνουν για να βελτιωθεί η κατάσταση, που μάλλον θα πρέπει να αγγίξουν τρία επίπεδα:

Α) Την εκπαίδευση: οι σύμβουλοι σχολικών βιβλίων θα πρέπει να «σκύψουν» με ιδιαίτερη προσοχή πάνω στο θέμα του σεξουαλικού προσανατολισμού και της σεξουαλικής αγωγής μέσα στο σχολείο και να δώσουν στα παιδιά, χωρίς διακρίσεις, όλα τα στοιχεία που χρειάζονται για να γνωρίσουν καλύτερα το σώμα τους και τη σεξουαλικότητά τους. Είναι χρήσιμο να τα βοηθήσουν να αντιληφθούν ότι οι επιλογές τους στον έρωτα, όποιες κι αν είναι, θα πρέπει να γίνουν αναγνωρίσιμες και σεβαστές από όλους και ότι δεν θα πρέπει να ντρέπονται για τα όσα ανακαλύπτουν για τον ευατό τους. Όλα αυτά που ένα παιδί «βουτώντας» στον ευατό του γνωρίζει είναι μέρος ενός ψυχισμού υπό διαμόρφωση και μίας ακόμα συνείδησης, η οποία θα κληθεί σαν ενεργό μέρος της κοινωνίας να δώσει απαντήσεις σε ζητήματα και να κατευθύνει ακόμα την πορεία της ανθρωπότητας. Πρέπει επομένως να δοθεί στο σχολείο ένα τέλος σε αυτή την μακρά σιωπή που χαρακτηρίζει τα ψυχρά σχολικά βιβλία και να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος με τα παιδιά χωρίς προκαταλήψεις με όσο το δυνατόν περισσότερα ανοιχτά μυαλά καθηγητών μπορούν να τον πλαισιώσουν και να τον στηρίξουν.

Β) Τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας: Το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο θα πρέπει να επανεξετάσει τη θέση του απέναντι σε ζητήματα σεξουαλικού προσανατολισμού και καταρράκωσης της προσωπικότητας των ανθρώπων. Η ασυδοσία που διακρίνει ορισμένες εκπομπές στον τρόπο με τον οποίο «διασύρουν» προσωπικότητες μέσω της διαφορετικότητάς τους είναι απαράδεκτη. Παράλληλα αν σκεφτούμε ότι το μέγιστο ποσοστό κοινού που τις παρακολουθεί είναι γονείς, εύκολα καταλαβαίνουμε τον ανασταλτικό ρόλο που παίζουν στην «εκπαίδευση» των γονέων απέναντι στη σεξουαλική διαφορετικότητα. Το πρόσφατο παράδειγμα με το πρόστιμο στη γνωστή πια σε όλους εκπομπή του Mega καθιστά ηλίου φαϊνότερο ότι το Συμβούλιο αυτό θα πρέπει άρδην να αλλάξει νοοτροπία και ίσως και τρόπο λειτουργίας. Θα πρέπει να έρθει σε επαφή με οργανώσεις που δρουν για την προάσπιση των δικαιωμάτων και να ανοίξει διάλογο μαζί τους, να δέχεται και να εξετάζει τις καταγγελίες τους, τις συμβουλές και τις προτάσεις τους, ώστε η παρεμβάσεις του να συνιστούν στο σεβασμό της διαφορετικότητας.

Γ) Τον τομέα της υγείας: Υπάρχουν διάφοροι κρατικοί φορείς που θα έπρεπε να εντάξουν ακόμα πιο ενεργά στην στρατιγική τους την ιδιαίτερη ομάδα των ομοφυλόφιλων γυναικών, χωρίς φόβο, γιατί στο άκουσμα του θέματος «υγεία» η κοινή μας απασχόληση θα πρέπει να είναι πως θα έχουμε υγιείς άνδρες και γυναίκες και καμία άλλη. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε την παντελή έλλειψη ενημέρωσης των ομοφυλόφιλων γυναικών για θέματα λοιμώξεων και σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων, ευθύνη που βαραίνει βαρύτατα το Υπουργείο Υγείας. Πόσες ομοφυλόφιλες γυναίκες σήμερα άραγε γνωρίζουν ότι ακόμα κι αν δεν έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες, υπάρχει δυνατότητα να προσβληθούν από τον ιό HIV/Aids και ότι υπάρχουν τρόποι προφύλαξης από αυτόν; Επίσης έγκυρες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η κατάθλιψη και τα υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών πλήττουν κατά πολύ τις ομοφυλόφιλες γυναίκες ιδίως μεγαλύτερης ηλικίας. Στις μέρες μας, που μέχρι και η βία έχει αναγνωριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως ασθένεια, οι εθνικές εκστρατείες από το Υπουργείο για την καταπολέμηση των λοιμώξεων, των σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων, του άγχους, της κατάθλιψης και των αυτοκτονιών θα πρέπει να είναι μέγιστη προτεραιότητα.

Οι παραπάνω αναφορές μου είναι απλώς ενδεικτικές. Στο λίγο χρόνο που έχω εξέθεσα κάποιους παράγοντες που συμβάλλουν στη δυσμενή θέση των ομοφυλόφιλων γυναικών στην Ελλάδα του σήμερα και κάποιους βασικούς άξονες πάνω στους οποίους μπορεί να στηριχθεί με πρώτη ματιά μία πολιτική ή κάποιες διεκδικήσεις που να βοηθήσουν να βελτιωθεί η κατάσταση.

Κλείνοντας όμως θα ήθελα να αναφερθώ στην εσωτερική εργασία που πρέπει να γίνει από τις ίδιες τις ομοφυλόφιλες γυναίκες. Πρόκειται για μία εργασία ιδιαίτερα δύσκολη, γιατί τα εργαλεία που έχουν για να την κάνουν είναι σχεδόν άγνωστα.

Είτε λοιπόν μία ομοφυλόφιλη γυναίκα ζει στην Αθήνα είτε στην επαρχία θα πρέπει να επεξεργάζεται το θέμα της σεξουαλικής της επιλογής στη σωστή του διάσταση. Το να είσαι γυναίκα και να επιθυμείς γυναίκα δεν είναι καλύτερο ούτε χειρότερο από το να επιθυμείς έναν άνδρα, δεν δικαιολογεί ούτε και απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση.

Είναι επίσης χρήσιμο να ανοιχτούμε προς τον κόσμο χωρίς φόβο γιατί το συντηρητικό μέρος της κοινωνίας μας ζει απλώς τον επιθανάτιο ρόγχο του. Κι όπως πάντα αυτή η αναπνοή επειδή είναι η τελευταία είναι και η μεγαλύτερη. Κανένας δήμαρχος, νομοθέτης, δήθεν δημοσιογράφος ή άλλης μορφής εξουσία δεν θα καταφέρει να βάλει φρένο (ακόμα κι αν το προσπαθήσει προσωρινά) στη ροή της ιστορίας η οποία βαδίζει πάντα προς την ανθρώπινη εξέλιξη.

Η εξέλιξη για μας συνίσταται στον σεβασμό στην επιλογή, στην ελευθερία στην επιλογή και στην εσωτερικότητα της επιλογής. Η ομοφυλόφιλη επιθυμία δε βλάπτει σοβαρά την υγεία ούτε των όσων την αισθάνονται, ούτε του δημοσίου βίου μίας χώρας. Είναι ένα ακόμα ψηφιδωτό στην ανθρώπινη πολυμορφία και πολυχρωμία.

Κόσμος χωρίς πολέμους και βία – Τ.Θ. 8143 – Τ.Κ. 10010, ΑΘΗΝΑ

		Σαπφικός Λόγος	Κείμενα/Αρθρα	Σαπφική Ενημέρωση	Χάρτης Σελίδων